Lễ hội San Fermín - Sắc màu cuồng nhiệt của Tây Ban Nha

Cứ mỗi dịp đầu tháng 7, thành phố Pamplona thuộc vùng Navarra, miền Bắc Tây Ban Nha, lại khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác. Những con phố cổ vốn bình yên bỗng trở nên náo nhiệt với tiếng nhạc, tiếng reo hò, những đoàn diễu hành rực rỡ và dòng người mặc trang phục trắng, quàng khăn đỏ tràn ngập khắp trung tâm thành phố. Tất cả cùng hòa vào Lễ hội San Fermín (Sanfermines) - một trong những lễ hội truyền thống nổi tiếng và sôi động nhất Tây Ban Nha.

Diễn ra chính thức từ ngày 6 đến ngày 14/7, Lễ hội San Fermín kéo dài 9 ngày với hàng trăm hoạt động văn hóa, tôn giáo, âm nhạc, nghệ thuật, thể thao và giải trí. Nổi tiếng nhất trong số đó là Encierro - cuộc chạy cùng những chú bò tót, sự kiện đã đưa hình ảnh Pamplona đến với công chúng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, San Fermín không chỉ đơn thuần là một cuộc chạy bò đầy mạo hiểm. Đằng sau màu sắc cuồng nhiệt ấy là một truyền thống lâu đời gắn với tín ngưỡng, lịch sử, văn hóa Navarra và đời sống cộng đồng của người dân Pamplona.

Lễ hội San Fermín có lịch sử lâu đời

Một trong những điều thú vị nhất về San Fermín là lễ hội ngày nay thực chất được hình thành từ sự kết hợp của ba truyền thống riêng biệt: các nghi lễ tôn giáo tưởng niệm Thánh Fermín, những hội chợ thương mại và các hoạt động liên quan đến đấu bò. Theo chính quyền thành phố Pamplona, những lễ kỷ niệm tôn giáo dành cho Thánh Fermín đã có dấu vết từ trước thế kỷ XII, trong khi các hội chợ và hoạt động đấu bò được ghi nhận từ thế kỷ XIV.

Ban đầu, lễ kính Thánh Fermín được tổ chức vào tháng 10. Tuy nhiên, do thời tiết không thuận lợi và để phù hợp hơn với thời điểm diễn ra các hội chợ, năm 1591, lễ hội được chuyển sang ngày 7/7. Từ sự kết hợp giữa nghi lễ tôn giáo, hội chợ và các hoạt động dân gian, San Fermín dần phát triển thành lễ hội lớn như ngày nay. Vì vậy, nếu chỉ gọi San Fermín là “lễ hội bò tót” thì chưa thể hiện đầy đủ bản chất của sự kiện. Những cuộc chạy bò nổi tiếng chỉ là một phần trong một lễ hội rộng lớn hơn, nơi người dân Pamplona cùng nhau duy trì nhiều phong tục, nghi lễ và hoạt động cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Thánh Fermín - nhân vật gắn liền với lễ hội

Theo truyền thống Công giáo tại Navarra, Fermín được kể là con trai của một gia đình La Mã tại Pamplona vào thế kỷ III. Ông được truyền đạo Kitô giáo, trở thành người giảng đạo và sau đó được phong làm giám mục. Truyền thuyết kể rằng ông đã đi nhiều nơi để truyền bá Kitô giáo trước khi bị bắt và tử đạo tại Amiens, vùng đất ngày nay thuộc nước Pháp.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng câu chuyện về cuộc đời Thánh Fermín phần lớn thuộc truyền thống hagiography - tức các truyền thuyết về đời các vị thánh - và không phải mọi chi tiết đều được lịch sử hiện đại xác nhận. Chính thành phố Pamplona cũng cho biết nhiều nghiên cứu của các sử gia đã đặt câu hỏi về cơ sở lịch sử của câu chuyện về Thánh Fermín. Dẫu vậy, hình tượng vị thánh vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa của Navarra và trở thành biểu tượng gắn liền với lễ hội San Fermín.

Một điểm thú vị khác là Thánh Fermín không phải vị thánh bảo trợ duy nhất của Pamplona. Ông được xem là vị thánh bảo trợ của Navarra, trong khi Thánh Saturnino mới là vị thánh bảo trợ của thành phố Pamplona. Tuy nhiên, San Fermín vẫn là nhân vật trung tâm của lễ hội và là hình ảnh được người dân nhắc đến trong những nghi lễ quan trọng nhất.

Chupinazo - khoảnh khắc cả Pamplona bùng nổ

Nếu phải lựa chọn thời điểm mở màn đặc trưng nhất của Lễ hội San Fermín, đó chắc chắn là Chupinazo - màn phóng tên lửa báo hiệu lễ hội chính thức bắt đầu. Đúng 12 giờ trưa ngày 6/7, quảng trường trước Tòa thị chính Pamplona trở thành một biển người. Hàng nghìn người mặc áo trắng, quàng khăn đỏ cùng hướng về ban công Casa Consistorial để chờ khoảnh khắc quả tên lửa được châm ngòi. Khi tiếng nổ vang lên, cả quảng trường đồng loạt reo hò, những chiếc khăn đỏ được giơ cao và không khí lễ hội lập tức lan ra khắp thành phố.

Chupinazo từ ban công Tòa thị chính là một truyền thống tương đối hiện đại, bắt đầu từ năm 1941. Trước đó, nghi thức báo hiệu lễ hội được thực hiện ở những địa điểm khác trong thành phố. Từ năm 2016, việc lựa chọn người được vinh dự châm ngòi Chupinazo cũng được thực hiện thông qua một quy trình có sự tham gia của người dân Pamplona.

Sau tiếng pháo hiệu, các đoàn nhạc, ban nhạc đường phố bắt đầu khuấy động các con phố. Người dân và du khách cùng nhau hòa vào dòng người, tạo nên bầu không khí náo nhiệt kéo dài từ ban ngày đến tận đêm khuya.

Sắc trắng và khăn đỏ - biểu tượng không thể thiếu của San Fermín

Một trong những hình ảnh dễ nhận biết nhất của San Fermín là màu trắng và đỏ. Người tham dự thường mặc áo quần trắng và quàng một chiếc khăn đỏ quanh cổ. Màu sắc này tạo nên một khung cảnh đặc biệt khi hàng nghìn người cùng xuất hiện trên những con phố cổ của Pamplona.

Chiếc khăn đỏ không chỉ là phụ kiện thời trang trong lễ hội mà còn trở thành biểu tượng nhận diện của San Fermín. Khi Chupinazo bắt đầu, nhiều người đang cầm khăn trên tay sẽ buộc nó quanh cổ, đánh dấu thời điểm chính thức bước vào những ngày lễ hội.

Từ quảng trường, khu phố cổ, các quán bar cho đến những con đường dẫn tới trường đấu bò, sắc trắng - đỏ xuất hiện ở khắp nơi, khiến Pamplona trong những ngày này gần như biến thành một sân khấu văn hóa ngoài trời khổng lồ.

Ngày 7/7 - ngày dành cho Thánh Fermín

Ngày 7/7 là một trong những ngày quan trọng nhất của San Fermín, khi người dân tổ chức các nghi lễ tôn giáo để tưởng nhớ vị thánh đã trở thành biểu tượng của lễ hội.

Điểm nổi bật là cuộc rước tượng Thánh Fermín qua khu phố cổ Pamplona. Tượng thánh được đưa đi trong một đoàn rước có sự tham gia của các đại diện tôn giáo, chính quyền thành phố, các nghệ sĩ, nhạc công và đoàn Gigantes y Cabezudos - những người khổng lồ và các hình nhân đầu to nổi tiếng của lễ hội. Các điệu múa truyền thống và âm nhạc vang lên trong những con phố cổ, tạo nên sự kết hợp độc đáo giữa đời sống tôn giáo và văn hóa dân gian Navarra.

Đây cũng là lúc du khách có thể cảm nhận một San Fermín rất khác: không chỉ ồn ào và phấn khích mà còn trang nghiêm, giàu tính cộng đồng và gắn bó sâu sắc với lịch sử Pamplona.

Encierro - cuộc chạy bò tót nổi tiếng thế giới

Không nghi ngờ gì, Encierro - Running of the Bulls là hình ảnh nổi tiếng nhất của San Fermín. Đây là cuộc chạy diễn ra vào lúc 8h00 từ ngày 7 - 14/7, khi những chú bò được dẫn từ khu chuồng đến trường đấu bò qua các con phố thuộc khu phố cổ Pamplona.

Tuyến đường chính thức dài khoảng 848,6m, bắt đầu từ khu vực Santo Domingo, đi qua Plaza Consistorial và phố Mercaderes, tiếp tục trên phố Estafeta trước khi kết thúc tại trường đấu bò. Một lượt chạy thường chỉ kéo dài khoảng hai phút, nhưng đó là khoảng thời gian vô cùng căng thẳng đối với những người tham gia.

Nguồn gốc của tục chạy bò bắt đầu từ thời Trung Cổ, khi đàn bò được đưa từ khu vực bên ngoài vào trung tâm thành phố. Đến thế kỷ XVI, một số thanh niên và người bán thịt địa phương bắt đầu chạy phía trước đàn bò, bất chấp sự phản đối của chính quyền. Truyền thống này dần phát triển thành cuộc chạy bò nổi tiếng của San Fermín.

Trong mỗi cuộc chạy, 6 con bò chiến đấu được dẫn đường cùng các con bò thiến/steer, dưới sự hỗ trợ của những người chăn bò. Đàn bò chạy qua tuyến đường được rào chắn, trong khi những người tham gia cố gắng chạy phía trước chúng. Đây là một hoạt động có mức độ nguy hiểm rất cao và không phải trải nghiệm dành cho tất cả du khách.

Ngay trước khi cuộc chạy bắt đầu, những người tham gia thường tập trung tại dốc Santo Domingo và hát lời cầu nguyện xin Thánh Fermín bảo vệ. Sau đó, tiếng pháo hiệu vang lên báo hiệu đàn bò rời chuồng. Khi đàn bò đã vào trường đấu, các tín hiệu pháo tiếp theo xác nhận cuộc chạy đã kết thúc.

Theo quy định của thành phố, người tham gia chạy phải từ 18 tuổi trở lên và tuân thủ các yêu cầu an toàn, hướng dẫn của cảnh sát cũng như người chăn bò. Du khách không nên xem Encierro như một trò chơi hay thử thách mạo hiểm tùy hứng; nếu chỉ muốn trải nghiệm không khí lễ hội, đứng xem từ khu vực an toàn hoặc từ ban công là lựa chọn phù hợp hơn.

Những người khổng lồ và đầu to - nét văn hóa dân gian đặc sắc

Không phải ngẫu nhiên mà bên cạnh hình ảnh bò tót, Gigantes y Cabezudos cũng trở thành biểu tượng không thể thiếu của Lễ hội San Fermín. Mỗi ngày trong lễ hội, những hình nhân khổng lồ xuất hiện trên đường phố trong tiếng nhạc và những điệu múa truyền thống. Bộ sưu tập nổi tiếng này gồm 8 tượng khổng lồ, đại diện cho các cặp vua và hoàng hậu được xây dựng theo hình tượng đến từ bốn khu vực văn hóa khác nhau: Châu Âu, Châu Á, Châu Mỹ và Châu Phi. Những hình nhân có chiều cao khoảng 4m và được người biểu diễn điều khiển từ bên trong.

Bên cạnh đó còn có Kilikis, Cabezudos và Zaldikos - những nhân vật dân gian có hình dáng đặc trưng. Cabezudos có phần đầu lớn, Kilikis mang dáng vẻ hài hước, trong khi Zaldikos mô phỏng hình ảnh người cưỡi ngựa. Sự xuất hiện của các hình nhân này đặc biệt được trẻ em yêu thích, tạo nên một mảng màu vui nhộn và gần gũi giữa không khí náo nhiệt của lễ hội.

Đoàn Gigantes y Cabezudos không chỉ mang tính giải trí mà còn phản ánh nghệ thuật dân gian, ký ức lịch sử và bản sắc cộng đồng của Pamplona. Đây là một trong những hoạt động giúp San Fermín vượt ra khỏi hình ảnh đơn thuần của một lễ hội bò tót.

Âm nhạc, khiêu vũ và thể thao truyền thống

Trong suốt 9 ngày lễ hội, thành phố Pamplona gần như không có thời điểm hoàn toàn yên tĩnh. Các đoàn nhạc đường phố, nghệ sĩ biểu diễn, nhóm múa và những chương trình văn hóa liên tục diễn ra tại nhiều quảng trường và khu phố.

Bên cạnh các hoạt động âm nhạc hiện đại, lễ hội San Fermín còn dành không gian đáng kể cho văn hóa Navarra và truyền thống Basque. Du khách có thể bắt gặp những điệu múa dân gian, biểu diễn nhạc cụ truyền thống, các chương trình folklore, triển lãm, sân khấu đường phố và nhiều hoạt động cộng đồng.

Đặc biệt, các môn thể thao nông thôn Basque cũng góp phần tạo nên bản sắc riêng của lễ hội. Những cuộc thi như chặt gỗ, nâng đá, nâng vật nặng hay các màn trình diễn thể lực mang đến một góc nhìn khác về văn hóa vùng Navarra và xứ Basque. Bên cạnh đó là pelota Basque, một môn thể thao truyền thống lâu đời, thường được tổ chức trong các giải đấu và thu hút đông đảo người theo dõi.

Nhờ vậy, San Fermín không chỉ dành cho những người quan tâm đến bò tót. Đây còn là một lễ hội văn hóa quy mô lớn với âm nhạc, nghệ thuật, thể thao, ẩm thực và đời sống cộng đồng cùng tồn tại trong một không gian sôi động.

Pobre de mí - lời chia tay sau 9 ngày cuồng nhiệt

Nếu Chupinazo là khoảnh khắc mở màn thì Pobre de mí chính là lời chia tay đầy cảm xúc. Đúng nửa đêm ngày 14/7, người dân tập trung tại Quảng trường Tòa thị chính để đánh dấu thời điểm San Fermín chính thức khép lại. Những chiếc khăn đỏ vẫn được quàng trên cổ, những ngọn nến được thắp lên và mọi người cùng hát bài Pobre de mí - một ca khúc truyền thống mang ý nghĩa tiếc nuối khi những ngày hội đã kết thúc.

Sau 9 ngày sống trong âm nhạc, màu sắc, tiếng cười và những hoạt động liên tục, Pamplona dần trở lại nhịp sống thường ngày. Nhưng với những người tham gia, San Fermín không thực sự kết thúc. Nó chỉ khép lại để chờ một mùa lễ hội mới vào năm sau.

Hemingway và bước ngoặt đưa San Fermín ra thế giới

Nếu lịch sử đã tạo nên San Fermín thì văn học lại góp phần đưa lễ hội này vượt khỏi biên giới Tây Ban Nha. Nhà văn Mỹ Ernest Hemingway lần đầu đến Pamplona vào năm 1923 và nhanh chóng bị cuốn hút bởi không khí lễ hội. Năm 1926, ông xuất bản tiểu thuyết The Sun Also Rises, còn được biết đến với tên Fiesta. Tác phẩm lấy bối cảnh một phần tại Pamplona và San Fermín, qua đó giới thiệu hình ảnh lễ hội đến đông đảo độc giả quốc tế. Chính quyền Pamplona xem tác phẩm này là một bước ngoặt quan trọng giúp San Fermín trở thành một sự kiện nổi tiếng trên phạm vi toàn cầu.

Từ đó, thành phố Pamplona ngày càng trở thành điểm đến được nhiều du khách quốc tế tìm đến vào tháng 7. Hình ảnh Hemingway đứng giữa những con phố náo nhiệt, thưởng thức không khí lễ hội và quan sát các cuộc chạy bò đã trở thành một phần của câu chuyện du lịch gắn với San Fermín.

Đáng chú ý, năm 2026 đánh dấu tròn 100 năm kể từ khi The Sun Also Rises được xuất bản, và Pamplona đã tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm, nhắc lại vai trò của Hemingway trong việc đưa San Fermín đến với công chúng quốc tế.

Không chỉ có bò tót, San Fermín còn là một lễ hội đường phố khổng lồ

Một trong những điều khiến San Fermín trở nên đặc biệt là lễ hội diễn ra gần như liên tục trong suốt 9 ngày. Sau Chupinazo, các con phố Pamplona trở thành không gian sinh hoạt chung, nơi người dân địa phương và du khách cùng tham gia các chương trình văn hóa, âm nhạc, khiêu vũ, triển lãm, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động dành cho gia đình.

Các quảng trường lớn trở thành sân khấu ngoài trời, trong khi khu phố cổ tràn ngập những quán bar, nhà hàng và địa điểm phục vụ ẩm thực Navarra. Du khách có thể thưởng thức pintxos, những món ăn nhỏ đặc trưng của miền Bắc Tây Ban Nha, nhâm nhi đồ uống và hòa vào bầu không khí lễ hội kéo dài từ sáng đến tối.

Trong những năm gần đây, chương trình San Fermín cũng ngày càng đa dạng hơn. Chẳng hạn, lễ hội năm 2026 có 516 hoạt động chính thức, bao gồm âm nhạc, trò chơi trẻ em, triển lãm, pháo hoa, thể thao, sân khấu, diễu hành và nhiều chương trình văn hóa khác.

Điều đó cho thấy San Fermín ngày nay đã phát triển thành một lễ hội đô thị quy mô lớn, nơi truyền thống lâu đời được kết hợp với các hoạt động văn hóa hiện đại.

Trải nghiệm San Fermín - khi truyền thống trở thành ký ức du lịch khó quên

Lễ hội San Fermín hấp dẫn bởi sự tương phản rất đặc biệt. Một bên là những nghi lễ tôn giáo trang nghiêm dành cho Thánh Fermín; một bên là những cuộc chạy bò đầy kịch tính. Một bên là các đoàn Gigantes y Cabezudos, điệu múa và âm nhạc dân gian; một bên là những quảng trường đông nghịt người, các buổi hòa nhạc và không khí lễ hội kéo dài đến tận đêm khuya.

Đặc biệt, du khách không nhất thiết phải tham gia Encierro mới có thể cảm nhận được San Fermín. Với những người yêu thích văn hóa, việc đi bộ qua khu phố cổ Pamplona, xem Chupinazo, theo dõi đoàn rước Thánh Fermín, thưởng thức pintxos, ngắm những hình nhân khổng lồ và hòa mình vào các chương trình âm nhạc đường phố cũng đã đủ để cảm nhận linh hồn của lễ hội.

Nếu muốn xem cuộc chạy bò, du khách nên ưu tiên các vị trí quan sát an toàn và tuân thủ tuyệt đối quy định của ban tổ chức. Thành phố Pamplona khuyến cáo người xem có thể theo dõi từ phía sau hàng rào, từ ban công hoặc tại trường đấu bò; các tuyến phố chạy bò cũng được đóng cho người đi bộ trước khi cuộc chạy bắt đầu.

Ngày nay, sức hút của Lễ hội San Fermín vẫn vô cùng mạnh mẽ. Riêng mùa lễ hội 2026, gần 1,5 triệu lượt người đã tham gia các hoạt động Sanfermines tại Pamplona, cho thấy quy mô và sức hấp dẫn đặc biệt của sự kiện này.

Lễ hội San Fermín vì thế không chỉ là một cuộc chạy bò tót nổi tiếng mà còn là bức tranh sống động về lịch sử, tín ngưỡng, văn hóa và tinh thần cộng đồng của Pamplona. Giữa những con phố cổ của Navarra, sắc trắng của trang phục, sắc đỏ của khăn cổ, tiếng nhạc, tiếng reo hò và những nghi lễ truyền thống hòa quyện, tạo nên một trải nghiệm rất riêng mà khó có lễ hội nào khác có thể tái hiện.

Với những vị khách yêu thích khám phá văn hóa Châu Âu, San Fermín là dịp đặc biệt để nhìn thấy một Tây Ban Nha vừa truyền thống vừa phóng khoáng, vừa trang nghiêm vừa cuồng nhiệt. Đây cũng là cơ hội để bước vào thế giới từng khiến Hemingway say mê và cảm nhận trực tiếp không khí của một trong những lễ hội nổi tiếng nhất thế giới.

Hãy đồng hành cùng Viet Viet Tourism trong hành trình du lịch Châu Âu để khám phá Tây Ban Nha, hòa mình vào những lễ hội đặc sắc và trải nghiệm những sắc màu văn hóa độc đáo của "xứ sở bò tót"!