Du hành về quá khứ tại ngôi làng di sản Guarda của Thụy Sĩ

Nằm nép mình trên sườn núi ở vùng Lower Engadine, thuộc bang Graubünden, làng Guarda là một trong những điểm đến mang vẻ đẹp cổ kính và nguyên sơ bậc nhất của Thụy Sĩ. Tọa lạc ở độ cao khoảng 1.650m so với mực nước biển, ngôi làng sở hữu vị trí đặc biệt trên một thềm núi ngập nắng, nhìn xuống thung lũng Engadine và những dãy núi Alps trùng điệp phía xa. Không có vẻ náo nhiệt của các thành phố lớn hay những khu nghỉ dưỡng đông đúc, Guarda chinh phục du khách bằng những con đường lát đá, những ngôi nhà cổ có mặt tiền trang trí tinh xảo, ban công gỗ điểm hoa và khung cảnh đồng quê yên bình như thể thời gian đã chậm lại. Ngôi làng thuộc đô thị Scuol, có diện tích riêng khoảng 31km² trước khi được sáp nhập vào đô thị này năm 2015, nhưng khu dân cư lịch sử chỉ chiếm một phần nhỏ trong không gian núi rừng rộng lớn. Với quy mô dân số chỉ vài trăm người, Guarda vẫn duy trì bầu không khí thân thuộc của một cộng đồng miền núi, nơi truyền thống địa phương, ngôn ngữ Romansh và lối sống gắn bó với thiên nhiên được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đến đây, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng một ngôi làng đẹp như tranh mà còn có cơ hội khám phá một phần bản sắc văn hóa đặc biệt của Thụy Sĩ, khác biệt với hình ảnh quen thuộc về những đô thị hiện đại, hồ nước nổi tiếng hay các khu trượt tuyết sầm uất.

Lịch sử của làng Guarda gắn liền với quá trình hình thành và phát triển lâu đời của các cộng đồng sinh sống tại vùng Engadine, nơi địa hình núi cao từng khiến việc đi lại và giao thương gặp nhiều khó khăn. Trong nhiều thế kỷ, cư dân địa phương chủ yếu dựa vào chăn nuôi, nông nghiệp vùng núi và các hoạt động trao đổi hàng hóa để duy trì cuộc sống. Chính điều kiện địa lý tương đối biệt lập đã góp phần bảo tồn cấu trúc làng truyền thống, kiến trúc nhà ở và ngôn ngữ Romansh - một ngôn ngữ có nguồn gốc từ tiếng Latinh, được sử dụng chủ yếu tại bang Graubünden. Romansh là một trong bốn ngôn ngữ quốc gia của Thụy Sĩ, bên cạnh tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Ý, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong bản sắc văn hóa của Guarda. Tại đây, du khách có thể bắt gặp những tên đường, bảng thông tin và dấu ấn ngôn ngữ phản ánh đời sống của cộng đồng Romansh. Ngôi làng đặc biệt chú trọng gìn giữ di sản kiến trúc và cảnh quan, nhờ đó Guarda được trao Giải thưởng Wakker năm 1975 của tổ chức Swiss Heritage Society nhằm ghi nhận những nỗ lực bảo tồn cảnh quan xây dựng và giá trị văn hóa địa phương. Danh hiệu này góp phần đưa Guarda trở thành hình mẫu tiêu biểu về bảo tồn làng truyền thống tại Thụy Sĩ. Khi dạo bước qua khu dân cư cổ, du khách có thể cảm nhận rõ sự hài hòa giữa công trình do con người tạo dựng với địa hình tự nhiên, nơi những ngôi nhà đá vững chãi đứng trên nền núi, còn các lối đi nhỏ nối liền những khoảng sân, cửa vòm và góc phố bình dị.

Điểm tạo nên diện mạo đặc trưng của làng Guarda chính là những ngôi nhà Engadine truyền thống, nhiều công trình có lịch sử hàng trăm năm và được bảo tồn cẩn thận. Khác với kiểu nhà gỗ thường thấy ở một số vùng núi Thụy Sĩ, nhà cổ tại Guarda chủ yếu được xây bằng đá, có tường dày, cửa sổ nhỏ và những ô cửa sâu giúp thích nghi với khí hậu lạnh của vùng núi cao. Mặt tiền thường mang màu trắng ngà, kem hoặc nâu nhạt, nổi bật với các họa tiết trang trí bằng kỹ thuật sgraffito. Đây là phương pháp tạo hoa văn bằng cách cạo hoặc khắc lớp vữa bên ngoài để làm lộ lớp màu phía dưới, hình thành những đường nét tinh tế, họa tiết hình học, biểu tượng và các chi tiết trang trí mang phong cách riêng của vùng Engadine. Một số ngôi nhà còn có cửa vòm lớn, cửa gỗ chạm khắc, ban công bằng gỗ hoặc sắt rèn và những ô cửa được trang trí cầu kỳ. Khi ánh nắng chiếu lên các bức tường sáng màu, những đường nét sgraffito hiện rõ, khiến cả ngôi làng giống như một bảo tàng kiến trúc ngoài trời. Vào mùa xuân và mùa hè, các ban công rực rỡ sắc hoa làm mềm mại vẻ vững chãi của những công trình bằng đá; đến mùa thu, ánh nắng vàng phủ lên mặt tiền cổ kính, còn mùa đông biến các mái nhà thành những mảng trắng nổi bật giữa khung cảnh núi rừng. Mỗi ngôi nhà đều có những chi tiết riêng, vì vậy, đi bộ chậm rãi, quan sát các họa tiết trên tường, những cánh cửa cổ và các ô cửa sổ là một trong những cách thú vị nhất để khám phá làng Guarda.

Một trong những lý do khiến làng Guarda trở nên nổi tiếng vượt ra ngoài biên giới Thụy Sĩ là mối liên hệ đặc biệt với cuốn sách thiếu nhi "Schellen-Ursli", được xuất bản năm 1945, do nhà văn Selina Chönz sáng tác và họa sĩ Alois Carigiet minh họa. Tác phẩm còn được biết đến với tên tiếng Anh "A Bell for Ursli", kể về cậu bé Ursli sống tại một ngôi làng miền núi, người quyết tâm tìm được chiếc chuông lớn để tham gia lễ hội truyền thống đầu xuân. Trong câu chuyện, chiếc chuông không chỉ là vật dụng tạo âm thanh mà còn tượng trưng cho lòng can đảm, sự kiên trì và niềm tự hào của một đứa trẻ muốn khẳng định bản thân trong cộng đồng. Những hình ảnh về làng quê phủ tuyết, ngôi nhà cổ, đường núi và đời sống nông thôn trong sách được lấy cảm hứng từ văn hóa vùng Engadine, khiến Guarda thường được liên tưởng đến thế giới của Ursli. Khi đặt chân đến đây, du khách có thể tìm thấy nhiều góc cảnh gợi nhớ những trang sách, đặc biệt là ngôi nhà số 51 thường được giới thiệu như hình mẫu của ngôi nhà gia đình Ursli trong tác phẩm. Việc ghé thăm địa điểm này mang lại cảm giác thú vị cho những người từng đọc truyện, đồng thời giúp trẻ em hình dung rõ hơn về cuộc sống của các nhân vật. Dù không phải mọi chi tiết trong sách đều tái hiện nguyên vẹn tại làng, sự gắn kết giữa văn học, hội họa và không gian thực đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho Guarda, biến chuyến tham quan thành hành trình khám phá văn hóa chứ không đơn thuần là ngắm cảnh.

Để hiểu sâu hơn về thế giới của Ursli, du khách có thể tìm hiểu thông tin về tác phẩm tại khu trưng bày nhỏ gắn với câu chuyện Schellen-Ursli ở Guarda, thường được giới thiệu trong khu vực gần khách sạn Meisser. Tại đây, các tư liệu và hình ảnh liên quan giúp người xem hiểu thêm về quá trình ra đời của cuốn sách, những nhân vật trong truyện và mối liên hệ giữa tác phẩm với đời sống vùng Engadine. Không gian trưng bày có quy mô khiêm tốn, nhưng lại giàu ý nghĩa đối với những gia đình có trẻ nhỏ hoặc những ai yêu thích văn học thiếu nhi. Sau khi tìm hiểu câu chuyện, du khách có thể tiếp tục hành trình trên tuyến đường chủ đề Schellen-Ursli, một lối đi ngoài trời đưa du khách rời khỏi khu dân cư để tiến vào vùng đồng cỏ, sườn núi và những cảnh quan gợi nhớ bối cảnh trong sách. Tuyến đường được thiết kế để người tham gia vừa đi bộ vừa khám phá các điểm dừng liên quan đến câu chuyện, nhờ đó trẻ em có thể tiếp cận thiên nhiên theo cách sinh động hơn thay vì chỉ đọc thông tin trên bảng giới thiệu. Tùy tuyến và điều kiện vận hành theo mùa, hành trình có thể kéo dài khoảng một giờ rưỡi hoặc hơn, vì vậy gia đình nên chuẩn bị giày đi bộ phù hợp, nước uống và trang phục theo thời tiết. Đường mòn có thể có đoạn dốc và mặt đường không bằng phẳng, đặc biệt khi tuyết hoặc băng xuất hiện vào mùa lạnh; do đó, cần kiểm tra tình trạng tuyến đường trước khi khởi hành và lựa chọn chặng đi phù hợp với độ tuổi của trẻ.

Văn hóa địa phương tại làng Guarda còn được thể hiện rõ nét qua Lễ hội Chalandamarz, một truyền thống mùa xuân lâu đời của vùng Engadine và một số khu vực khác thuộc bang Graubünden. Lễ hội thường diễn ra vào ngày 1 tháng 3, mang ý nghĩa tiễn biệt mùa đông và chào đón mùa xuân. Trong dịp này, trẻ em và thanh thiếu niên thường diễu hành qua làng, mang theo những chiếc chuông lớn, rung chuông và tạo nên âm thanh vang vọng khắp các con phố. Tiếng chuông rộn ràng được xem như biểu tượng xua đi cái lạnh mùa đông, đánh thức thiên nhiên và mở đầu cho chu kỳ mới của cuộc sống nông thôn. Tập quán này cũng gắn liền với hình ảnh trong Schellen-Ursli, khiến câu chuyện văn học và phong tục truyền thống bổ sung ý nghĩa cho nhau. Nếu có cơ hội đến Guarda đúng dịp lễ hội, du khách sẽ được chứng kiến một khía cạnh chân thực của văn hóa địa phương, nơi trẻ em không chỉ tham gia một hoạt động vui chơi mà còn tiếp nối di sản được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy nhiên, lịch tổ chức và hình thức diễu hành có thể thay đổi theo từng cộng đồng và từng năm, vì vậy, nên kiểm tra thông tin từ đơn vị du lịch địa phương trước khi lên kế hoạch. Ngay cả khi không đến vào dịp Chalandamarz, du khách vẫn có thể tìm hiểu ý nghĩa của phong tục thông qua các tư liệu văn hóa, những câu chuyện được người dân chia sẻ và các chi tiết xuất hiện trong không gian làng.

Khám phá làng Guarda không đòi hỏi lịch trình quá dày đặc, bởi một trong những trải nghiệm đáng giá nhất chính là thong thả đi bộ qua khu dân cư lịch sử. Những con đường nhỏ uốn quanh các ngôi nhà đá, các khoảng sân yên tĩnh, lối đi lát đá và những góc nhìn mở ra thung lũng khiến mỗi bước chân đều có thể dẫn đến một khung hình đẹp. Thay vì chỉ tập trung chụp ảnh những mặt tiền nổi tiếng, du khách nên dành thời gian quan sát các họa tiết sgraffito, cửa gỗ, ban công và những chi tiết trang trí nhỏ vốn thể hiện sự khéo léo của thợ thủ công địa phương. Một số bảng thông tin và ứng dụng tham quan dựa trên định vị GPS có thể hỗ trợ tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, thiên nhiên và đời sống hiện đại của ngôi làng; số lượng điểm dừng và nội dung hướng dẫn có thể thay đổi theo phiên bản cập nhật. Vì Guarda là khu dân cư đang có người sinh sống, việc tham quan cũng cần đi đôi với ý thức tôn trọng sự riêng tư: không tự ý bước vào sân nhà, không gây ồn ào và không chụp cận cảnh người dân khi chưa được đồng ý. Những nguyên tắc nhỏ này giúp chuyến đi trở nên văn minh, đồng thời góp phần bảo vệ chính bầu không khí bình yên đã làm nên sức hút của ngôi làng. Nếu muốn tìm một món quà lưu niệm có ý nghĩa, bạn có thể lựa chọn các sản phẩm thủ công, thực phẩm địa phương hoặc ấn phẩm liên quan đến văn hóa Romansh và câu chuyện Schellen-Ursli tại những cửa hàng đang mở cửa.

Sau khi khám phá những con phố cổ, du khách có thể tiếp tục hành trình ra vùng ngoại ô để tận hưởng thiên nhiên rộng mở quanh Guarda. Nhờ vị trí trên thềm núi nhìn xuống thung lũng Engadine, khu vực này có nhiều tuyến đi bộ dẫn qua đồng cỏ, sườn đồi, những ngôi nhà nông thôn và các điểm ngắm cảnh hướng về dãy Alps. Vào mùa hè, những con đường mòn trở nên hấp dẫn với thảm cỏ xanh, hoa dại và bầu trời trong trẻo; khi mùa thu đến, sắc vàng của cây cối cùng ánh nắng dịu nhẹ tạo nên khung cảnh lý tưởng cho những chuyến tản bộ và chụp ảnh. Du khách có kinh nghiệm có thể lựa chọn các hành trình dài hơn qua địa hình núi, trong khi những gia đình có trẻ nhỏ nên ưu tiên tuyến ngắn, ít dốc và phù hợp với thể lực. Đạp xe địa hình hoặc xe đạp điện cũng là lựa chọn đáng cân nhắc để khám phá vùng nông thôn xung quanh, nhưng cần kiểm tra tuyến nào cho phép xe đạp lưu thông và chú ý những đoạn đường dùng chung với người đi bộ. Vào mùa đông, tuyết có thể phủ kín các lối đi, biến cảnh quan thành một bức tranh trắng yên bình; một số tuyến phù hợp cho đi bộ mùa đông hoặc đi giày tuyết khi điều kiện cho phép. Tuy nhiên, không phải mọi đường mòn đều được duy trì hoặc an toàn quanh năm, vì vậy du khách nên xem thông tin địa phương trước khi khởi hành, mang giày chống trượt và tránh đi vào khu vực có nguy cơ tuyết lở hoặc băng giá.

Nếu có thêm thời gian, du khách có thể kết hợp chuyến đi Guarda với hành trình khám phá những vùng cảnh quan tự nhiên nổi tiếng của bang Graubünden, trong đó có Công viên Quốc gia Thụy Sĩ ở khu vực Engadine. Được thành lập năm 1914, đây là công viên quốc gia lâu đời nhất của Thụy Sĩ và là khu bảo tồn thiên nhiên quan trọng của dãy Alps. Công viên nổi bật với rừng núi, đồng cỏ vùng cao, các thung lũng hoang sơ cùng hệ sinh thái đa dạng, nơi du khách có cơ hội quan sát cảnh quan tự nhiên trong trạng thái ít chịu tác động của con người. Tuy nhiên, công viên không nằm ngay trong khu dân cư Guarda, vì vậy, du khách cần bố trí phương tiện và thời gian di chuyển riêng nếu muốn kết hợp tham quan. Việc bảo tồn được đặt lên hàng đầu tại đây: khách tham quan phải đi theo những tuyến đường được đánh dấu, không tự ý rời khỏi đường mòn, không hái cây, bắt động vật, cắm trại hay đốt lửa trái quy định. Xe đạp cũng không được phép sử dụng trên các tuyến đi bộ bên trong công viên. Những quy định nghiêm ngặt này giúp bảo vệ hệ động thực vật và duy trì không gian tự nhiên cho các thế hệ sau. Với những ai yêu thích thiên nhiên, việc kết hợp Guarda với một chuyến đi bộ trong công viên quốc gia sẽ giúp hành trình phong phú hơn, từ trải nghiệm văn hóa trong làng cổ đến khám phá môi trường núi rừng đặc trưng của Thụy Sĩ.

Ẩm thực cũng là một phần không thể thiếu khi khám phá Guarda và vùng Engadine. Do chịu ảnh hưởng của văn hóa Romansh cùng truyền thống nông nghiệp miền núi, các món ăn địa phương thường sử dụng nguyên liệu gần gũi như bột mì, khoai tây, thịt, sữa và phô mai. Một món ngọt nổi tiếng mà du khách nên thử là bánh hạt óc chó Engadine, thường được gọi là Engadiner Nusstorte. Chiếc bánh có lớp vỏ giòn, phần nhân caramel hòa quyện với hạt óc chó bùi béo, thích hợp dùng cùng cafe hoặc trà nóng trong một buổi chiều se lạnh. Ngoài ra, vùng Graubünden còn được biết đến với Capuns - món ăn làm từ lá cải cuộn nhân bột và thịt hoặc các nguyên liệu khác, thường được nấu cùng nước dùng hay sữa; Pizokel - món bột truyền thống có cách chế biến khác nhau tùy địa phương; và các loại thịt nguội vùng núi. Thực đơn thực tế tại làng Guarda có thể thay đổi theo nhà hàng và mùa du lịch, nhưng việc ghé một quán ăn nhỏ để thưởng thức món địa phương sẽ giúp du khách cảm nhận rõ hơn nhịp sống của cộng đồng miền núi. Trong không gian ấm cúng của những ngôi nhà cổ, một phần bánh hạt óc chó, món ăn nóng hoặc ly đồ uống ấm có thể trở thành khoảng nghỉ dễ chịu sau hành trình đi bộ. Nếu muốn mua quà, du khách có thể tìm các sản phẩm địa phương tại cửa hàng đang mở cửa, đồng thời hỏi người bán về nguồn gốc và cách thưởng thức để hiểu thêm về văn hóa ẩm thực vùng Engadine.

Thời điểm ghé thăm làng Guarda phụ thuộc vào loại trải nghiệm mà du khách mong muốn. Mùa xuân, đặc biệt vào dịp Chalandamarz đầu tháng 3, là thời gian đáng cân nhắc nếu bạn quan tâm đến phong tục và văn hóa địa phương; tuy nhiên, thời tiết vùng núi vẫn có thể lạnh và nhiều tuyến đường còn tuyết hoặc băng. Mùa hè thường thuận lợi cho việc đi bộ, khám phá các tuyến đường mòn, ngắm cảnh thung lũng và chụp ảnh những ban công rực rỡ hoa. Mùa thu mang đến bầu không khí yên tĩnh, ánh sáng dịu cùng những gam màu vàng nâu trên sườn núi, phù hợp với du khách thích trải nghiệm chậm rãi. Mùa đông, Guarda trở nên đặc biệt thơ mộng dưới lớp tuyết trắng, nhưng du khách cần chuẩn bị trang phục giữ ấm và kiểm tra điều kiện giao thông, thời tiết cũng như tình trạng các lối đi. Vì ngôi làng có quy mô nhỏ, du khách thường chỉ cần khoảng một đến hai giờ để đi dạo quanh khu trung tâm nếu không dừng lại quá lâu; nếu muốn tham quan điểm trưng bày Schellen-Ursli, trải nghiệm đường mòn chủ đề, dùng bữa và khám phá thiên nhiên xung quanh, việc dành nửa ngày hoặc cả ngày sẽ thoải mái hơn. 

Từ Zurich, du khách có thể đến Guarda bằng tàu hỏa, thường phải đổi tàu trên hành trình qua miền đông Thụy Sĩ và vùng Engadine; thời gian di chuyển tùy chuyến và tuyến được lựa chọn. Một số hành trình có thể kết hợp với tuyến đường sắt qua hầm Vereina, giúp kết nối khu vực Prättigau với Lower Engadine. Ga Guarda nằm bên ngoài khu dân cư lịch sử, vì vậy, du khách cần tính thêm thời gian di chuyển đến làng bằng xe buýt, taxi hoặc đi bộ theo tuyến phù hợp. Do địa hình dốc và thời tiết có thể ảnh hưởng đến việc đi lại, nên kiểm tra lịch tàu, xe buýt và tình trạng đường sá trước ngày khởi hành thay vì dựa vào giá vé hay thời gian di chuyển cố định. Khi đến trung tâm, cách khám phá phù hợp nhất vẫn là đi bộ, bởi những con đường nhỏ và các chi tiết kiến trúc đẹp nhất thường nằm trong khu vực không dành cho xe cộ lưu thông. Du khách cũng nên mang giày thoải mái, chuẩn bị áo khoác ngay cả trong mùa hè và dành thời gian nghỉ giữa các chặng nếu đi cùng trẻ em hoặc người lớn tuổi.

Vẻ đẹp của Guarda không nằm ở những công trình đồ sộ hay các hoạt động giải trí náo nhiệt, mà ở khả năng đưa du khách trở về với nhịp sống bình dị của một ngôi làng miền núi đã gìn giữ bản sắc qua nhiều thế hệ. Những ngôi nhà đá trang trí sgraffito, câu chuyện về cậu bé Ursli, tiếng chuông Chalandamarz, ngôn ngữ Romansh và cảnh quan thung lũng Engadine đã cùng tạo nên một điểm đến mang giá trị văn hóa đặc biệt. Dù chỉ dành vài giờ dạo bước qua những con phố cổ hay ở lại lâu hơn để khám phá các tuyến đường mòn và vùng thiên nhiên lân cận, du khách vẫn có thể cảm nhận được sức hấp dẫn của một miền đất nơi di sản và cuộc sống hiện đại cùng tồn tại hài hòa. Guarda là lựa chọn lý tưởng cho những ai muốn khám phá một Thụy Sĩ khác biệt - không chỉ có núi tuyết và hồ xanh, mà còn có những câu chuyện lâu đời, kiến trúc độc đáo và những cộng đồng nhỏ luôn trân trọng truyền thống của mình. Trong hành trình du lịch Châu Âu, ngôi làng cổ tích Guarda hứa hẹn sẽ để lại những kỷ niệm nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, khiến du khách muốn lưu giữ thật lâu hình ảnh những mái nhà cổ nằm yên bình giữa núi non hùng vĩ!