Belfort van Gent (Tháp chuông Ghent) - Biểu tượng bất tử của thành phố Ghent, Bỉ

Trước khi những nhà thờ nguy nga hay các tòa thị chính trở thành biểu tượng của quyền lực, các thành phố tự do ở vùng Flanders thời Trung Cổ đã lựa chọn một công trình khác để khẳng định vị thế của mình: tháp chuông. Đối với người dân Ghent, Tháp chuông Ghent (Belfort van Gent) không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng của quyền tự trị, sự giàu có và niềm tự hào của một trong những đô thị phồn thịnh nhất Châu Âu. Sừng sững giữa khu phố cổ với chiều cao khoảng 91m, Belfort van Gent là tháp chuông cao nhất nước Bỉ và là một trong ba tòa tháp nổi tiếng tạo nên đường chân trời đặc trưng của Ghent, bên cạnh Nhà thờ Saint Bavo và Nhà thờ Saint Nicholas. Từ năm 1999, công trình cùng hệ thống tháp chuông lịch sử của Bỉ và miền Bắc nước Pháp đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, ghi nhận giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc và vai trò trong quá trình hình thành các đô thị Trung Cổ ở Tây Âu.

Lịch sử xây dựng kéo dài gần 1 thế kỷ

Lịch sử của Belfort van Gent bắt đầu vào năm 1313, trong bối cảnh Ghent đang ở thời kỳ cực thịnh nhờ ngành công nghiệp dệt len và thương mại quốc tế. Thành phố khi ấy sở hữu quyền tự trị rộng lớn, có hệ thống luật pháp, quân đội và nền kinh tế riêng, vì vậy chính quyền quyết định xây dựng một tháp chuông đồ sộ để thể hiện sự độc lập trước giới quý tộc và các thế lực phong kiến.

Người chịu trách nhiệm thiết kế ban đầu là Jan van Haelst, một bậc thầy xây dựng nổi tiếng của vùng Flanders. Điều thú vị là bản thiết kế gốc của ông vẫn còn được lưu giữ tại Bảo tàng Thành phố Ghent như một minh chứng quý giá về nghệ thuật kiến trúc thế kỷ XIV.

Tuy nhiên, việc xây dựng không diễn ra liên tục. Trong gần 7 thập kỷ, công trình nhiều lần phải tạm dừng vì chiến tranh, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế và những biến động chính trị ảnh hưởng đến toàn bộ vùng Flanders. Phải đến năm 1380, tòa tháp mới cơ bản được hoàn thành.

Một trong những chi tiết nổi bật nhất được bổ sung vào năm 1377 chính là con rồng mạ vàng đặt trên đỉnh tháp. Dù có truyền thuyết cho rằng con rồng được mang từ Bruges, các nghiên cứu hiện đại cho thấy nó thực chất được chế tác tại Ghent trước khi được đưa lên vị trí cao nhất của công trình. Qua nhiều thế kỷ, con rồng trở thành biểu tượng thiêng liêng của thành phố, đại diện cho sức mạnh, sự cảnh giác và khả năng bảo vệ Ghent trước mọi hiểm họa.

Do số lượng chuông trong tháp ngày càng tăng, phần đỉnh tháp đã nhiều lần được sửa đổi. Năm 1684, kiến trúc sư Lieven Cruyl đề xuất xây dựng một ngọn tháp theo phong cách Baroque nhưng dự án không được thực hiện. Đến năm 1771, kiến trúc sư Louis 't Kindt hoàn thiện phần chóp mới theo thiết kế khác phù hợp hơn với xu hướng kiến trúc thời bấy giờ.

Giữa thế kỷ XIX, cụ thể vào năm 1851, phần chóp đá tiếp tục được thay bằng một ngọn tháp bằng gang mang phong cách Tân Gothic, phản ánh trào lưu phục hưng kiến trúc Trung Cổ đang thịnh hành khắp Châu Âu. Tuy nhiên, kết cấu kim loại này dần xuống cấp và bị tháo dỡ trong giai đoạn 1911-1913. Sau đó, kiến trúc sư Valentin Vaerewijck đã chỉ đạo xây dựng lại phần đỉnh bằng đá như ngày nay, lấy cảm hứng từ bản thiết kế nguyên thủy của thế kỷ XIV nhằm đưa công trình trở về diện mạo Trung Cổ gần nhất với lịch sử.

Biểu tượng của quyền tự trị và tự do thành phố

Khác với nhiều tháp chuông gắn liền với các nhà thờ, Belfort van Gent thuộc quyền sở hữu của chính quyền thành phố. Trong suốt hàng trăm năm, đây chính là "trái tim hành chính" của Ghent.

Bên trong tháp từng lưu giữ những văn kiện quan trọng nhất của thành phố như các hiến chương, điều lệ, con dấu chính thức và các tài liệu xác nhận quyền tự trị mà các Bá tước Flanders hoặc các vị vua ban cho Ghent. Những văn bản này được cất giữ trong một căn phòng kiên cố ở tầng cao nhằm tránh hỏa hoạn, trộm cắp hoặc sự tấn công của kẻ thù.

Ngoài ra, tháp còn đóng vai trò là đài quan sát quân sự. Từ độ cao gần 100m, lính gác có thể quan sát toàn bộ vùng đồng bằng Flanders, phát hiện sớm các đội quân tiến đến hoặc những đám cháy trong thành phố. Vì vậy, đây vừa là biểu tượng quyền lực, vừa là công trình phòng thủ vô cùng quan trọng.

Những hồi chuông điều khiển cả một thành phố

Ngày nay, tiếng chuông thường gợi cảm giác bình yên, nhưng trong thời Trung Cổ, mỗi tiếng chuông của Belfort van Gent đều mang một ý nghĩa cụ thể và ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của hàng chục nghìn cư dân.

Ban đầu, chuông chủ yếu phục vụ các nghi lễ tôn giáo. Tuy nhiên, khi thành phố Ghent phát triển thành một trung tâm thương mại lớn, hệ thống chuông dần trở thành "đồng hồ công cộng" của cả thành phố.

Tiếng chuông báo hiệu giờ mở và đóng cổng thành, giờ bắt đầu chợ, giờ nghỉ trưa, thời điểm kết thúc ngày làm việc, các cuộc họp của hội đồng thành phố, lễ hội, tang lễ hay những sự kiện trọng đại. Khi có hỏa hoạn, lũ lụt hoặc quân địch xuất hiện, chuông sẽ vang lên với những nhịp điệu hoàn toàn khác để người dân lập tức nhận biết.

Roland - chiếc chuông huyền thoại của Ghent

Nổi tiếng nhất trong số các quả chuông là chiếc Roland (Roeland), được lắp đặt vào năm 1325. Không đơn thuần là một quả chuông lớn, Roland được xem như "tiếng nói của thành phố". Từ năm 1378, tiếng chuông Roland còn được dùng để điểm giờ. Trước khi Roland vang lên, ba chiếc chuông nhỏ hơn sẽ đánh các tín hiệu báo trước bằng những cao độ khác nhau, hình thành tiền thân của hệ thống carillon hiện đại.

Roland còn là chuông báo động chiến tranh. Mỗi khi quân địch kéo đến hoặc quân đội Ghent giành chiến thắng trở về, tiếng Roland sẽ ngân vang khắp đồng bằng Flanders.

Sau cuộc nổi dậy chống lại Hoàng đế Charles V của Đế quốc La Mã Thần thánh, Ghent thất bại. Để trừng phạt thành phố, Charles V đã ra lệnh tháo dỡ chiếc chuông Roland - một hành động mang ý nghĩa biểu tượng nhằm tước bỏ niềm kiêu hãnh và quyền tự trị của người dân Ghent.

Danh tiếng của Roland còn vượt ra ngoài biên giới nước Bỉ. Nhà thơ Mỹ Henry Wadsworth Longfellow đã nhắc đến chiếc chuông trong bài thơ "The Belfry of Bruges" với những câu thơ nổi tiếng ca ngợi tinh thần chiến thắng và lòng quả cảm của vùng Flanders.

Đến ngày nay, Roland vẫn xuất hiện trong quốc ca của thành phố Ghent như biểu tượng bất diệt của tinh thần đoàn kết và lòng yêu quê hương.

Dàn chuông Carillon - bản giao hưởng trên bầu trời

Thế kỷ XVII đánh dấu một bước ngoặt mới khi hai nghệ nhân đúc chuông lừng danh Pieter Hemony và François Hemony chế tạo cho Ghent một trong những dàn chuông carillon hoàn hảo nhất Châu Âu.

Toàn bộ hệ thống có tổng trọng lượng khoảng 30 tấn, cho phép nghệ nhân biểu diễn những giai điệu phức tạp giống như chơi một cây đàn piano khổng lồ. Qua nhiều lần mở rộng và phục chế, hiện nay Carillon của Belfort sở hữu 54 quả chuông, trong đó chiếc chuông mang tên Robert được bổ sung vào năm 1993, nổi bật với âm thanh trong trẻo và vang xa.

Vào nhiều dịp cuối tuần, lễ hội hoặc sự kiện đặc biệt, những buổi hòa nhạc Carillon vẫn được tổ chức, để âm thanh ngân vang trên mái ngói đỏ và những con kênh cổ kính của Ghent như đã từng suốt hàng trăm năm.

Mammelokker - truyền thuyết cảm động về tình phụ tử

Ở phía dưới Tháp chuông có một công trình nhỏ mang tên "Mammelokker", được xây dựng năm 1741 và từng là cổng vào của nhà tù thành phố. Tên gọi "Mammelokker" có nghĩa là "người bú sữa mẹ", bắt nguồn từ bức phù điêu bằng đá nổi bật phía trên cánh cửa chính. Tác phẩm khắc họa truyền thuyết La Mã nổi tiếng về Cimon và Pero, còn được gọi là câu chuyện Lòng bác ái La Mã (Roman Charity).

Theo truyền thuyết, Cimon bị kết án chết đói trong ngục. Con gái ông là Pero vừa sinh con nên vẫn còn sữa. Trong mỗi lần thăm nuôi, cô bí mật cho cha bú sữa để giúp ông sống sót. Hành động đầy tình yêu thương và lòng hiếu thảo ấy cuối cùng được các quan cai ngục phát hiện. Thay vì trừng phạt, họ vô cùng xúc động trước sự hy sinh của Pero và quyết định trả tự do cho Cimon.

Bức phù điêu trên Mammelokker đã biến câu chuyện này thành một biểu tượng về lòng nhân ái, tình thân và sự hy sinh vượt lên trên mọi luật lệ khắc nghiệt.

Trải nghiệm không thể bỏ lỡ

Ngày nay, Belfort van Gent là một trong những điểm tham quan hấp dẫn nhất của thành phố. Du khách có thể lựa chọn leo theo hệ thống cầu thang cổ hoặc sử dụng thang máy để lên các tầng cao của tháp. Trên hành trình ấy, du khách sẽ được khám phá những căn phòng từng lưu giữ đặc quyền của thành phố, chiêm ngưỡng hệ thống chuông Carillon đồ sộ và tìm hiểu lịch sử hình thành của Ghent qua các hiện vật trưng bày.

Điểm nhấn đáng mong đợi nhất chính là đài quan sát trên đỉnh tháp. Từ đây, toàn bộ khu phố cổ Ghent hiện ra như một bức tranh thời Trung Cổ còn nguyên vẹn với những mái nhà bậc thang đặc trưng, các con kênh uốn lượn, những quảng trường nhộn nhịp cùng ba ngọn tháp biểu tượng của thành phố vươn cao trên nền trời. Vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn, khi ánh nắng phủ lên những mái ngói đỏ và mặt nước lấp lánh, khung cảnh ấy mang vẻ đẹp vừa cổ kính, vừa lãng mạn, khiến bất kỳ ai cũng có cảm giác như đang bước vào một trang sử sống của vùng Flanders.

Không chỉ là một kiệt tác kiến trúc Gothic, Tháp chuông Ghent còn là biểu tượng bất tử của tinh thần tự do và niềm kiêu hãnh của thành phố Ghent suốt hơn 700 năm lịch sử. Mỗi viên đá cổ kính, mỗi hồi chuông ngân vang và mỗi truyền thuyết được lưu truyền nơi đây đều kể lại câu chuyện về một đô thị từng là trung tâm thương mại phồn vinh bậc nhất Châu Âu, nơi quá khứ vẫn hiện diện sống động giữa từng con phố, dòng kênh và mái nhà cổ. Nếu có dịp đặt chân đến Bỉ, đừng bỏ lỡ cơ hội chinh phục ngọn tháp biểu tượng này để lắng nghe những thanh âm của lịch sử, chiêm ngưỡng toàn cảnh thành phố Ghent từ trên cao và cảm nhận vẻ đẹp vượt thời gian của một di sản UNESCO giữa lòng Châu Âu.

Hãy book Tour Châu Âu / Tour Bỉ của Viet Viet Tourism để khám phá Belfort van Gent cùng những thành phố cổ quyến rũ, các công trình kiến trúc trứ danh và những di sản văn hóa đặc sắc, cho hành trình chạm đến trái tim của nước Bỉ và Châu Âu đầy cảm hứng!